Taktowny dowcip
Taktowny żart (gr. εὐτραπελία, eutrapelia) - w etyce Arystotelesa dziewictwo stanowiąca złocisty środek między błazeństwem a nieokrzesaniem. Wydaje się, że obecnie uprzejmy numer, klaunada i nieokrzesanie uznaje się zwykle za fakty pozaetyczne. Pogląd taktownego dowcipu wywarło wydatny oddziaływanie na średniowieczne i wczesnonowożytne pogląd dworności, z którym było podobnie w owych czasach utożsamiane.
W siódmym rozdziale II księgi Etyki nikomachejskiej (1108 a) Arystoteles odnosi pogląd taktownego dowcipu do przyjemności tkwiącej w zabawie i żartach - niedostatek umiaru w tej przyjemności to o do tego stopnia jest on nadmiarem wygłup (i “kpiarstwo”), o tak jak jest on niedomiarem nieokrzesanie (i “niedostatek zmysłu humoru”).
Pojęciu taktownego dowcipu omówione jest szerzej w ósmym rozdziale księgi IV Etyki nikomachejskiej (1127 b i nn.). Arystoteles zauważa, że w życiu ludzkim w ramach odpoczynku istnieją rozrywki i żarty. Twierdzi, że w dziedzinie rozrywek i żartów istnieją reguły stanowiące o tym, podczas gdy powinno się wygłaszać przemówienie i czego należy być posłusznym. W stosunku do złotego środka jakim jest uprzejmy żart wykroczeniem prócz te reguły jest prostackie klaunada, hobby wywołania śmiechu obojętnie od zasad przyzwoitości. Wykroczeniem prócz te reguły jest również niedostatek ogłady, nieokrzesanie rozumiane w charakterze pozbawienie zmysłu humoru powodowane niedostateczną giętkością charakteru. W przeciwnym razie aniżeli (z reguły) teraz, gibkość charakteru Grecy uznawali za cnotę, z powodu czemu mogli potwierdzić charakterystyczne na rzecz barbarzyńców nieokrzesanie za wadę etyczną.
W równoległy fortel wyobrażenie taktownego dowcipu omawia trzydziesty podział I księgi Etyki wielkiej (1193 a) (”A stateczny numer jest zachowaniem umiaru między błazeństwem a nieokrzesaniem i dotyczy żartów”), w sąsiedztwie czym wprowadza się tu odcień dwóch znaczeń terminu “polityczny kawał”: pierwsze danie to rzemiosło taktownego żartowania, drugie to wprawa znoszenia taktownych żartów. “Klown” uważa, że jest dozwolone mu naśmiewać się każdego i całość, “człowiek niegrzeczny” nie pozwala, by żartowano z niego, ani już sam nie żartuje, a na żarty reaguje gniewem.
Kategorie: Filozofia starożytna • Sposób postępowania • Antropologia filozoficzna • Fumy